Ο λόγος περί Τεχνητής Νοημοσύνης στη μετάφραση επικεντρώνεται στην παραγωγή νέων μεταφράσεων, αφήνοντας λιγότερο ανεπτυγμένη σε επίπεδο ψηφιακών εργαλείων μια συμπληρωματική διαδικασία: τη συγκριτική αξιολόγηση και τεκμηρίωση μεταφραστικών εκδοχών, ανθρώπινων και μηχανικά παραγόμενων. Παρότι εντάσσεται στη μεταφραστική κριτική (translation criticism), η διαδικασία αυτή δεν υποστηρίζεται ακόμη από εξειδικευμένη ψηφιακή υποδομή. Τα υπάρχοντα περιβάλλοντα ανήκουν σε δύο παραδόσεις. Η φιλολογική αντιπαραβολή (Juxta, Versioning Machine, CollateX) εξυπηρετεί την εκδοτική σύγκριση παραλλαγών κειμένου, χωρίς ενσωματωμένες αξιολογικές κατηγορίες, μηχανισμό αιτιολόγησης ή διδακτική στόχευση. Η ποιοτική αποτίμηση της μηχανικής μετάφρασης προτάσσει την κατηγοριοποίηση λαθών έναντι της συγκριτικής κριτικής ανάγνωσης.

Η μελέτη προτείνει ένα ανθρωποκεντρικό πλαίσιο για τη συγκριτική αξιολόγηση πολλαπλών εκδοχών, που οργανώνει την κριτική ανάγνωση χωρίς να αυτοματοποιεί τη μετάφραση ή την κρίση. Στηρίζεται σε δύο συμπληρωματικές προσεγγίσεις: το συγκριτικό-περιγραφικό μοντέλο μεταφραστικών μετατοπίσεων της van Leuven-Zwart και την τυπολογία ποιότητας MQM, καλύπτοντας την περιγραφική και την αξιολογική διάσταση της σύγκρισης.

Το πλαίσιο υλοποιείται στο Synkrisis, ένα ελεύθερα διαθέσιμο εργαλείο που εκτελείται τοπικά στον φυλλομετρητή, χωρίς διακομιστή, εγκατάσταση ή εξειδικευμένες τεχνικές γνώσεις. Υποστηρίζει παράλληλη παρουσίαση εκδοχών, επισήμανση διαφορών σε επίπεδο λέξης, σχολιασμό ανά τμήμα με κατηγορίες αντλημένες από τις προσεγγίσεις αυτές, αιτιολογημένη επιλογή εκδοχής με τεκμηρίωση προέλευσης και εξαγωγή δομημένης αναφοράς.

Βασική δεοντολογική και μεθοδολογική αρχή είναι ο σεβασμός των πνευματικών δικαιωμάτων: η επεξεργασία πραγματοποιείται τοπικά και κανένα κείμενο δεν αποθηκεύεται ή αναδιανέμεται. Έτσι περιορίζεται ο κίνδυνος αναδημοσίευσης προστατευμένου υλικού και καθίσταται δυνατή η ερευνητική και διδακτική εξέταση ανθρώπινων και μηχανικά παραγόμενων εκδοχών, ενώ αναδεικνύεται το ανοικτό ζήτημα του νομικού καθεστώτος των μηχανικά παραγόμενων μεταφράσεων. Πεδία εφαρμογής είναι η κριτική της αναμετάφρασης, η σύγκριση αυτόματα παραγόμενων μεταφράσεων και η διδακτική της μετάφρασης, με βάση αυθεντικά παραδείγματα.

Η συμβολή της μελέτης είναι διττή: θεωρητική, καθώς επανεξετάζει τη μεταφραστική κριτική υπό το πρίσμα της ΤΝ, και εφαρμοσμένη, καθώς αναπτύσσει ένα εργαλείο συγκριτικής τεκμηρίωσης μεταφραστικών εκδοχών.