Η παρούσα μελέτη διερευνά το ζήτημα της ισοδυναμίας των Νομικών Όρων στη Μηχανική Μετάφραση για το γλωσσικό ζεύγος Γερμανικά - Ελληνικά. Διερευνώνται και παρουσιάζονται περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα αυτόματο μεταφραστικό εργαλείο δύναται να αποδώσει με ακρίβεια το εξειδικευμένο περιεχόμενο ενός Νομικού Όρου, αλλά και εκείνες όπου αυτό δεν επιτυγχάνεται, οπότε εξετάζονται οι λόγοι για τους οποίους η Μηχανική Μετάφραση δεν μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλη ή ισοδύναμη. Αφετηρία της έρευνας είναι η θέση ότι οι Νομικοί Όροι είναι έννοιες που συνδέονται με συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο. Υπό αυτή την οπτική, η ισοδυναμία στη νομική μετάφραση προϋποθέτει τη συνεκτίμηση της λειτουργικής ισοδυναμίας (functional equivalence) και της εννοιολογικής ισοδυναμίας (conceptual equivalence).
Η μελέτη στηρίζεται στη συγκριτική εξέταση αυθεντικών νομικών κειμένων, των οποίων η μετάφραση πραγματοποιείται αρχικώς μέσω συστημάτων αυτόματης Μηχανικής Μετάφρασης και εν συνεχεία υποβάλλεται σε ανθρώπινη επεξεργασία. Σκοπός είναι να αποτιμηθεί ο βαθμός στον οποίο η Μηχανική Μετάφραση κατορθώνει να διαφυλάξει την έννοια των Νομικών Όρων και να τους αποδώσει ορθά με ιδιαίτερη εστίαση στην ισοδυναμία. Αναλύονται επίσης περιπτώσεις πολυσημίας, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε αλλοίωση του νοήματος.
Η έρευνα αναμένεται να καταδείξει ότι, παρά τη σημαντική εξέλιξη των σύγχρονων μεταφραστικών συστημάτων, η πλήρης ισοδυναμία στην απόδοση των Νομικών Όρων παραμένει ζητούμενο. Για τον λόγο αυτό, η ανθρώπινη μεταφραστική παρέμβαση εξακολουθεί να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διασφάλιση της νομικής ακρίβειας (legal accuracy), της εννοιολογικής συνέπειας (conceptual consistency) και της λειτουργικής ισοδυναμίας (functional equivalence) του μεταφρασμένου κειμένου στη γλώσσα στόχο.
Η Χριστίνα Βαλαβάνη είναι διδάκτωρ του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με ειδίκευση στην Υπολογιστική Γλωσσολογία, τη Μηχανική Μετάφραση και την εξειδικευμένη ορολογία. Γεννήθηκε στο Ντόρτμουντ της Γερμανίας το 1975 και μεγάλωσε μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στην Υπολογιστική Γλωσσολογία στο Ludwig-Maximilian-Universität München. Η διδακτορική της διατριβή, με τίτλο «Ανάλυση και Υπολογιστική Επεξεργασία Πολυλεκτικών Οικονομικών Όρων σε δίγλωσσες και πολύγλωσσες εφαρμογές», βαθμολογήθηκε με Άριστα παμψηφεί και επικεντρώθηκε στην ανάλυση σύνθετων ορολογικών δομών και στην ανάπτυξη βελτιωμένων συστημάτων Στατιστικής Μηχανικής Μετάφρασης. Το ερευνητικό της έργο κινείται στο πεδίο της Γλωσσικής Τεχνολογίας, με έμφαση στη Νευρωνική και Στατιστική Μηχανική Μετάφραση, στη Μηχανική Μάθηση, στην Οικονομική, Νομική, ιατρική και Στρατιωτική Ορολογία, καθώς και στην κατασκευή και ανάλυση παραλληλοποιημένων Σωμάτων Κειμένων. Έχει εργαστεί ως γλωσσοτεχνολόγος σε ερευνητικά και τεχνολογικά περιβάλλοντα στην Ελλάδα και τη Γερμανία, ενώ από το 2019 είναι επιστημονικός συνεργάτης στο Journalism Computational Linguistics Lab (JCL Lab). Παράλληλα, δραστηριοποιείται στην εκπαίδευση ως καθηγήτρια Γερμανικής Γλώσσας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και έχει διδάξει σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
