Στην ελληνική ενδογλωσσική μεταφραστική παράδοση, η μετεκφορά του Αριστοφάνη στην τρέχουσα γλώσσα αποτελεί διαχρονικά πεδίο αντιπαραθέσεων, με τον βασικό προβληματισμό να εστιάζει στη σχέση συνάφειας των κειμένων και στην παραστασιμότητα των μεταφρασμάτων με όρους σύγχρονης θεατρικής παραγωγής. Η δυσκολία στην ταυτόχρονη επίτευξη των στόχων της πιστότητας και της λειτουργικότητας συναρτάται, μεταξύ άλλων, με την επικαιρική διάσταση των πρωτοτύπων, τα λογοπαίγνια και τη διακειμενικότητα. Η πρόσφατη ανάπτυξη των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLM) δημιουργεί νέες προοπτικές για την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) ως εργαλείου ενδογλωσσικής μετάφρασης της Αττικής Κωμωδίας.

Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι η διερεύνηση των δυνατοτήτων και των περιορισμών της ΤΝ στη μετάφραση του αριστοφανικού λόγου συγκριτικά με ανθρώπινες μεταφραστικές αποδόσεις. Η μελέτη εστιάζει στον βαθμό αξιοπιστίας των LLM στην απόδοση της σημασιολογικής, υφολογικής και λειτουργικής διάστασης των κειμένων, με έμφαση στις επικαιρικές και διακειμενικές αναφορές, καθώς και στα λογοπαίγνια.

Μεθοδολογικά, η έρευνα βασίζεται σε ποιοτική συγκριτική ανάλυση επιλεγμένων αποσπασμάτων υψηλής μεταφραστικής δυσκολίας από τρία έργα του Αριστοφάνη (Λυσιστράτη, Βάτραχοι, Εκκλησιάζουσες), με κριτήρια αξιολόγησης τη σημασιολογική, υφολογική και λειτουργική συνάφεια κειμένων πηγής και στόχου. Για το κάθε απόσπασμα συγκρίνεται το αρχαίο κείμενο με αντιπροσωπευτικές νεοελληνικές μεταφράσεις και αποδόσεις που παράγονται από δύο LLM (ChatGPT, COPILOT).

Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα LLM μπορούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικά την αρχική γλωσσική επεξεργασία του αρχαίου κειμένου σε επίπεδο επιφανειακής δομής, υπόκεινται όμως σε σημαντικούς περιορισμούς στην απόδοση βαθύτερων σημασιολογικών επιπέδων, ιδίως σε περιπτώσεις πολυσημίας, διακειμενικότητας και μεταφορικής χρήσης της γλώσσας. Κατά συνέπεια, στην ενδογλωσσική μετάφραση του Αριστοφάνη, η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί κυρίως ως υποστηρικτικό εργαλείο του μεταφραστή και όχι ως αυτόνομος μεταφραστικός μηχανισμός.